Medycyna Faktów

Nowe spojrzenie na zespół jelita drażliwego. Omówienie Kryteriów rzymskich V

Dorota Waśko-Czopnik — nie, 31 maj 2026 00:00:00 +0200

Kryteria rzymskie V wprowadzają nowe, bardziej elastyczne podejście do zespołu jelita drażliwego (IBS), traktując go jako zaburzenie osi jelitowo-mózgowej, a nie jedynie jako chorobę czynnościową. Najważniejsze zmiany obejmują ponowne uwzględnienie dyskomfortu brzusznego (obok bólu), obniżenie progu częstości objawów oraz rozdzielenie kryteriów klinicznych i badawczych. Nowe wytyczne podkreślają znaczenie mikrobioty jelitowej, nadwrażliwości trzewnej, czynników immunologicznych i psychospołecznych w patogenezie IBS. Rome V promuje także positive diagnosis, czyli rozpoznawanie IBS na podstawie charakterystycznych objawów, bez wykonywania nadmiernej diagnostyki wykluczającej. Zmiany te mają ułatwić wcześniejsze rozpoznawanie IBS, poprawić indywidualizację leczenia oraz zwiększyć rolę terapii ukierunkowanych na oś jelito–mózg, dietę i mikrobiotę.

Niedożywienie u pacjentów z cukrzycą. Rola doustnych preparatów odżywczych w leczeniu żywieniowym

Maja Sosnowska, Leszek Czupryniak — nie, 31 maj 2026 00:00:00 +0200

Niedożywienie stanowi istotny i często niedostatecznie rozpoznawany problem u pacjentów z cukrzycą, znacząco wpływający na przebieg choroby, kontrolę glikemii oraz rokowanie. Zaburzenia stanu odżywienia mogą występować niezależnie od masy ciała i dotyczą zarówno pacjentów ambulatoryjnych, jak i hospitalizowanych, szczególnie osób starszych oraz chorych z przewlekłymi powikłaniami cukrzycy i chorobami współistniejącymi. Niedożywienie sprzyja rozwojowi sarkopenii, zwiększa ryzyko hipoglikemii i powikłań infekcyjnych oraz wiąże się z wydłużeniem czasu hospitalizacji i wzrostem śmiertelności. Leczenie żywieniowe stanowi integralny element kompleksowej terapii cukrzycy i powinno być wdrażane wcześnie oraz dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta. W przypadkach, gdy dieta tradycyjna nie pozwala na pokrycie zapotrzebowania energetyczno-białkowego, istotną rolę odgrywają doustne preparaty odżywcze, należące do żywności specjalnego przeznaczenia medycznego. Odpowiednio dobrane preparaty, uwzględniające specyfikę potrzeb metabolicznych pacjentów z cukrzycą, mogą skutecznie wspierać poprawę stanu odżywienia bez istotnego pogarszania kontroli glikemii i stanowią ważne uzupełnienie postępowania dietetycznego u tych chorych.

Saccharomyces cerevisiae var. boulardii w codziennej praktyce lekarskiej: aktualne wskazania i dowody naukowe

Piotr Albrecht — nie, 31 maj 2026 00:00:00 +0200

Saccharomyces boulardii (S. boulardii) jest niepatogennym szczepem drożdży, wyizolowanym w 1923 r. w Indochinach przez Henriego Boularda podczas badań nad przeciwbiegunkowym działaniem skórek owoców liczi, spożywanych przez miejscową ludność. S. boulardii jest jedynym szczepem drożdży, z którym wykonano badania kliniczne metodą podwójnie ślepej próby, kontrolowane placebo. W praktyce klinicznej występuje w postaci żywych, liofilizowanych komórek, podawanych w postaci proszku lub kapsułek żelatynowych. S. boulardii stosowany doustnie jedynie przejściowo kolonizuje przewód pokarmowy człowieka. Stan równowagi mierzony stężeniem w jelicie grubym osiąga się po 2–3 dniach podawania, a po 6–7 dniach od przerwania podaży dochodzi do jego pełnej eliminacji ze stolca. W odróżnieniu od probiotyków bakteryjnych S. boulardii ma naturalną oporność na działanie antybiotyków (z wyjątkiem preparatów przeciwgrzybiczych). S. boulardii ma działanie przeciwsekrecyjne (czyli przeciwbiegunkowe) w zakażeniach wywołanych przez V. cholerae czy C. difficile. Wiele prac klinicznych i metaanaliz cytowanych w publikacji wykazało skuteczność w leczeniu lub profilaktyce takich schorzeń jak ostra biegunka, biegunka poantybiotykowa, biegunka podróżnych, biegunka związana z C. difficile czy terapia H. pylori. Aby uzyskać najlepsze efekty, S. boulardii powinien być włączany natychmiast i w dostatecznej dawce zalecanej w określonym zastosowaniu zarówno przez producenta, jak i badania kliniczne.

Duloksetyna czy wenlafaksyna – co wybrać w praktyce lekarza psychiatry?

Dominika Dudek — nie, 31 maj 2026 00:00:00 +0200

Wenlafaksyna i duloksetyna należą do grupy inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny. Oba leki mają udokumentowaną skuteczność w leczeniu dużych epizodów depresyjnych oraz zaburzeń lękowych, jednak różnią się profilami farmakologicznymi, dawkozależnością działania, zakresem wskazań bólowych oraz niektórymi aspektami tolerancji. Wenlafaksyna jest lekiem, którego mechanizm kliniczny jest wyraźnie zależny od dawki: w niższych dawkach działa głównie serotoninergicznie, natomiast efekt noradrenergiczny ujawnia się po zwiększeniu dawki. Duloksetyna, choć także wykazuje większe powinowactwo do transportera serotoniny niż noradrenaliny, ma profil bardziej zrównoważony niż wenlafaksyna i w praktyce klinicznej nie wymaga takiego samego miareczkowania jak wenlafaksyna w celu uzyskania działania noradrenergicznego. Ma to znaczenie u pacjentów, u których zależy nam na szybszym osiągnięciu dawki terapeutycznej, prostym schemacie stosowania, ograniczeniu działań niepożądanych związanych z eskalacją dawki oraz jednoczesnym objęciu leczeniem depresji, lęku i bólu.

Bezpieczeństwo suplementów diety w kontekście leczenia hipolipemizującego. Rola standaryzowanej frakcji polifenoli z bergamoty

Piotr Jędrusik — nie, 31 maj 2026 00:00:00 +0200

Nutraceutyki mogą odgrywać rolę w leczeniu dyslipidemii w wybranych grupach pacjentów, w tym u osób, które nie mogą lub nie chcą przyjmować statyn. Wyciąg z bergamoty należy do najsilniejszych nutraceutyków o działaniu hipolipemizującym: w dawkach 500–1500 mg/24 h może zmniejszać stężenie LDL-C od 15% do nawet 40%, a krótkoterminowe badania wskazują na korzystny profil bezpieczeństwa preparatów bergamoty.

Etorykoksyb w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów i choroby zwyrodnieniowej stawów. Gdzie kończy się rola lekarza POZ?

Bartosz J. Sapilak — nie, 31 maj 2026 00:00:00 +0200

Reumatoidalne zapalenie stawów to ogólnoustrojowa choroba tkanki łącznej, która może prowadzić do nieodwracalnego uszkodzenia stawów. W farmakoterapii wykorzystujemy leki modyfikujące przebieg choroby, glikokortykosteroidy, a w razie potrzeby również leki przeciwbólowe, w tym niesteroidowe leki przeciwzapalne. W chorobie zwyrodnieniowej stawów brak skutecznej farmakoterapii przyczynowej, dlatego terapia opiera się na lekach redukujących dolegliwości chorego. W obu chorobach opcją terapeutyczną jest etorykoksyb – wybiórczy inhibitor cyklooksygenazy 2, który wywołuje mniej działań niepożądanych z przewodu pokarmowego i wątroby niż klasyczne niesteroidowe leki przeciwzapalne.

Zastosowanie atomoksetyny u osób z ADHD

Tomasz M. Gondek, Agata Todzia-Kornaś — nie, 31 maj 2026 00:00:00 +0200

Artykuł omawia zastosowanie atomoksetyny w leczeniu ADHD u dorosłych, szczególnie w sytuacjach, gdy leki psychostymulujące są przeciwwskazane, nieskuteczne lub źle tolerowane. Atomoksetyna działa poprzez hamowanie wychwytu zwrotnego noradrenaliny, a pośrednio zwiększa także dostępność dopaminy w korze przedczołowej, co poprawia koncentrację, kontrolę impulsów i ogranicza nadpobudliwość. W przeciwieństwie do psychostymulantów jej efekt rozwija się stopniowo – pierwsze korzyści pojawiają się zwykle po kilku tygodniach, a pełny efekt po około trzech miesiącach. Lek jest szczególnie przydatny u pacjentów z ADHD współwystępującym z lękiem, depresją, historią uzależnień lub ryzykiem nadużywania stymulantów. W artykule podkreślono konieczność ostrożnego dawkowania, zwłaszcza u osób wolno metabolizujących lek lub przyjmujących inhibitory CYP2D6, ze względu na ryzyko działań niepożądanych. Omówiono także możliwość terapii skojarzonej atomoksetyną i metylofenidatem, stosowanej głównie wtedy, gdy monoterapia nie przynosi wystarczających efektów. Przedstawione przypadki kliniczne pokazują skuteczność atomoksetyny u pacjentów, u których metylofenidat wywoływał nasilony lęk lub objawy psychotyczne. Podsumowując, atomoksetyna stanowi wartościową i bezpieczną alternatywę dla psychostymulantów oraz ważne narzędzie w zindywidualizowanym leczeniu ADHD.

Miejsce w terapii i mechanizm działania liraglutydu. Dla kogo liraglutyd jest najlepszym wyborem?

Mariusz Wyleżoł — nie, 31 maj 2026 00:00:00 +0200

Liraglutyd jest agonistą receptora GLP-1 o udokumentowanej skuteczności w leczeniu otyłości u dorosłych oraz dzieci i młodzieży od 6. r.ż. Charakteryzuje się korzystnym profilem bezpieczeństwa, stopniowym schematem dawkowania oraz dobrą tolerancją ze strony układu pokarmowego. Artykuł przedstawia mechanizm działania liraglutydu, jego miejsce w algorytmach terapeutycznych, rolę w chirurgii metaboliczno-bariatrycznej oraz profil chorego, dla którego stanowi on korzystny wybór. Szczególną uwagę zwrócono na możliwość stopniowego zwiększania dawki do 3,0 mg/24 h, co może przyczynić się do zmniejszenia działań niepożądanych ze strony układu pokarmowego. Liraglutyd pozostaje wartościową opcją terapeutyczną, zwłaszcza dla chorych wymagających większej tolerancji pokarmowej, przy nawrotach choroby otyłościowej po operacji bariatrycznej oraz w sytuacjach, gdy kwestie ekonomiczne mają istotne znaczenie.

Kiedy wybieram apiksaban – punkt widzenia kardiologa

Aleksandra Skwarek, Krzysztof Ozierański — nie, 31 maj 2026 00:00:00 +0200

Apiksaban jest bezpośrednim doustnym lekiem przeciwkrzepliwym stosowanym w profilaktyce i leczeniu chorób zakrzepowo-zatorowych. Lek charakteryzuje się przewidywalną farmakokinetyką, niewielkim ryzykiem interakcji oraz brakiem konieczności rutynowego monitorowania parametrów krzepnięcia. Badania kliniczne potwierdziły jego wysoką skuteczność w prewencji udaru mózgu, leczeniu żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej oraz profilaktyce po zabiegach ortopedycznych. Dane z literatury zawierają rekomendacje dotyczące stosowania apiksabanu w sytuacjach klinicznych niewymienionych w charakterystyce produktu leczniczego (ChPL): u wybranych pacjentów z bezobjawowymi napadami migotania przedsionków wykrytymi przez urządzenia wszczepialne. Szczególne korzyści obserwuje się u pacjentów obciążonych chorobami współistniejącymi, w tym z zaburzoną funkcją nerek lub podwyższonym ryzykiem krwawienia.

Zastosowanie racekadotrylu w ostrej biegunce – rekomendacje ekspertów

Bartosz J. Sapilak — nie, 31 maj 2026 00:00:00 +0200

W pracy omówiono europejskie rekomendacje dotyczące leczenia ostrej biegunki. Wskazano, które leki mają wyraźne wskazania terapeutyczne oraz te, które ewentualnie można rozważyć. Wymieniono również substancje, których skuteczność nie została potwierdzona w badaniach naukowych. W pierwszej trójce rekomendowanych działań znalazło się włączenie racekadotrylu, probiotyku i nawadnianie doustne.

Praktyczne zastosowanie lewodropropizyny w kaszlu poinfekcyjnym

Donata Kurpas — nie, 31 maj 2026 00:00:00 +0200

Kaszel jest częstym objawem w praktyce lekarza podstawowej opieki zdrowotnej i jednym z problemów klinicznych wymagających szybkiej, ale przemyślanej oceny. U większości pacjentów towarzyszy zakażeniom dróg oddechowych i ustępuje samoistnie, jednak u części chorych utrzymuje się mimo wycofania się pozostałych objawów infekcji. Szczególną postacią jest kaszel poinfekcyjny, zwykle suchy, napadowy, nasilający się nocą lub podczas mówienia; związany jest on z przejściową nadreaktywnością oskrzeli oraz nadwrażliwością odruchu kaszlowego. W artykule przedstawiono praktyczne podejście do oceny kaszlu suchego w podstawowej opiece zdrowotnej, ze szczególnym uwzględnieniem różnicowania kaszlu suchego z kaszlem produktywnym, identyfikacji objawów alarmowych oraz zasad wyboru leczenia objawowego. Omówiono także miejsce lewodropropizyny (nieopioidowego leku przeciwkaszlowego o działaniu obwodowym) w terapii suchego kaszlu poinfekcyjnego. Podkreślono znaczenie właściwej kwalifikacji pacjenta, krótkotrwałego stosowania leczenia przeciwkaszlowego oraz edukacji chorego w zakresie objawów wymagających ponownej konsultacji.

Zastosowanie tapentadolu w praktyce lekarza neurologa

Joanna Bielewicz — nie, 31 maj 2026 00:00:00 +0200

Tapentadol zalicza się do silnych opioidów o unikalnym mechanizmie działania. Jest on agonistą receptorów opioidowych μ i hamuje zwrotny wychwyt noradrenaliny. Pierwszy mechanizm działania powoduje, że tapentadol znajduje zastosowanie w leczeniu bólu ostrego o nasileniu umiarkowanym bądź silnym, drugi zaś uzasadnia stosowanie go w bólu przewlekłym. Lek może być stosowany w bólach nocyceptywnym, neuropatycznym i mieszanym. W porównaniu z innymi opioidami ma lepszy wskaźnik skuteczności i bezpieczeństwa. Ma niskie ryzyko niekorzystnych interakcji lekowych. Jest dobrą propozycją terapeutyczną zarówno dla pacjentów starszych, z wielochorobowością, jak i dla ludzi młodych, aktywnych zawodowo.

Zastosowanie tapentadolu na przykładzie pacjenta z neuralgią popółpaścową

Bartosz J. Sapilak — nie, 31 maj 2026 00:00:00 +0200

Przy wyborze analgetyku opieramy się na drabinie analgetycznej WHO. Gdy leki z I i II stopnia drabiny przestają być skuteczne, musimy sięgnąć po silne opioidy. Pojawia się wtedy problem wyboru odpowiedniej substancji czynnej i indywidualnego doboru skutecznej dawki. W artykule omówiono praktyczne zasady terapii lekami opioidowymi ze szczególnym uwzględnieniem relatywnie nowej opcji, jaką jest tapentadol. To przedstawiciel nowej klasy leków o dwutorowym mechanizmie oddziaływania na szlaki przewodzenia bólu, znajdujący zastosowanie w terapii dolegliwości bólowych o natężeniu umiarkowanym do silnego.

Bezpieczeństwo kardiologiczne a bezpieczeństwo gastroenterologiczne podczas stosowania niesteroidowych leków przeciwzapalnych: profile pacjentów

Olga Gladka, Jacek Lewandowski — nie, 31 maj 2026 00:00:00 +0200

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) należą do najczęściej stosowanych preparatów farmakologicznych na świecie, wykorzystywane są w leczeniu bólu, stanów zapalnych, zarówno ostrych, jak i przewlekłych, oraz gorączki. Mechanizm działania NLPZ polega na hamowaniu aktywności cyklooksygenaz (COX), które występują w dwóch izoformach: COX-1 i COX-2. Zróżnicowana budowa chemiczna oraz nieco odmienne mechanizmy działania poszczególnych NLPZ decydują o sile efektów przeciwbólowego, przeciwzapalnego i przeciwgorączkowego oraz o spektrum działań niepożądanych poszczególnych preparatów. Najwcześniej, bo bezpośrednio po odkryciu kwasu acetylosalicylowego, zwrócono uwagę na niekorzystne działania gastryczne. Później, na początku XXI w., przekonano się, że stosowanie NLPZ może się wiązać ze zwiększonym ryzykiem powikłań ze strony układu sercowo-naczyniowego. W praktyce klinicznej szczególne znaczenie ma wybór między klasycznymi NLPZ a selektywnymi inhibitorami COX-2 (koksybami). U pacjentów z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym preferowanym preparatem jest naproksen (przy jednoczesnym zastosowaniu gastroprotekcji). Natomiast u pacjentów z wysokim ryzykiem powikłań ze strony przewodu pokarmowego i bez istotnych obciążeń kardiologicznych koksyby (celekoksyb lub etorykoksyb) mogą stanowić korzystniejszą opcję terapeutyczną. W grupie pacjentów z jednocześnie wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym i gastroenterologicznym decyzja terapeutyczna powinna być podejmowana indywidualnie, z uwzględnieniem wszystkich czynników ryzyka i potencjalnych korzyści wynikających z terapii NLPZ.

Intensywna terapia statynowa z użyciem rosuwastatyny: u jakich pacjentów przynosi największe korzyści? Profile pacjentów

Wioletta Dyrla, Marek Kuch — nie, 31 maj 2026 00:00:00 +0200

Rosuwastatyna jest inhibitorem reduktazy 3-hydroksy-3-metyloglutarylokoenzymu A. Zmniejsza stężenie frakcji LDL cholesterolu, całkowite stężenie cholesterolu i stężenie triglicerydów oraz zwiększa stężenie frakcji HDL. Spośród wszystkich statyn najsilniej obniża stężenie LDL-cholesterolu, dlatego jest preferowana do stosowania w intensywnej terapii hipolipemizującej. Rosuwastatyna jest lekiem o udowodnionej skuteczności w prewencji pierwotnej u pacjentów dużego ryzyka sercowo-naczyniowego, w tym w leczeniu rodzinnej hipercholesterolemii. Zalecana do stosowania u pacjentów pediatrycznych ze względu na dobrą tolerancję i bezpieczeństwo.

Fosfomycyna jako lek pierwszego wyboru? Studium dwóch przypadków z perspektywy lekarza internisty

Bartosz J. Sapilak — nie, 31 maj 2026 00:00:00 +0200

W pracy przedstawiono podstawowe zasady leczenia prostych, niepowikłanych infekcji dróg moczowych. Podkreślono ważną rolę i skuteczność terapeutyczną fosfomycyny. Omówiono dwa przypadki kliniczne pokazujące jej prawidłowe zastosowanie. Podkreślono, że różnorodne sytuacje terapeutyczne pozwalają na zastosowanie omawianego antybiotyku.

Profile pacjentów, którzy mogą odnieść korzyści z zastosowania terapeutycznych dawek trazodonu w leczeniu depresji

Dominika Dudek — nie, 31 maj 2026 00:00:00 +0200

Skuteczne leczenie depresji z użyciem trazodonu wymaga stosowania dawek terapeutycznych powyżej 150 mg (najczęściej w zakresie 225–300 mg), które odpowiadają zakresowi pełnego działania przeciwdepresyjnego. Formulacja XR zapewnia stabilne stężenia leku, dobrą tolerancję i wygodne dawkowanie raz na dobę, co sprzyja adherencji i długoterminowemu leczeniu. W artykule przedstawiono profile pacjentów, u których zastosowanie terapeutycznych dawek trazodonu XR w ramach monoterapii depresji jest szczególnie uzasadnione. Do tej grupy zalicza się m.in. seniorów z depresją maskowaną i wielolekowością, osoby aktywne zawodowo, młodych dorosłych z nasilonym napięciem i zaburzeniami snu, pacjentów z drażliwością i napadami złości, pacjentów z chorobami współistniejącymi oraz chorych wymagających szczególnej ostrożności w leczeniu ze względu na obciążenia kardiologiczne lub neurologiczne. Wspólnym mianownikiem tych profili jest potrzeba takiego leczenia depresji, które obejmuje nie tylko nastrój, lecz także sen, lęk, napięcie i funkcjonowanie, przy jednoczesnym ograniczeniu polipragmazji i ryzyka działań niepożądanych. Celem pracy jest zwrócenie uwagi na kliniczne znaczenie właściwego dawkowania trazodonu XR oraz na rolę indywidualizacji leczenia depresji na podstawie dominujących objawów, obciążeń somatycznych i oczekiwań funkcjonalnych pacjentów.