MS Report

Wczesna terapia o wysokiej skuteczności w stwardnieniu rozsianym: od koncepcji do praktyki klinicznej

Anna Jamroz-Wiśniewska — 2026-06-30

Na progresję niepełnosprawności w stwardnieniu rozsianym składają się trzy główne mechanizmy: pogorszenie związane z rzutami (RAW), progresja niezależna od aktywności rzutowej (PIRA) oraz progresja związana z wiekiem. Zarówno RAW, jak i PIRA przyczyniają się do pogorszenia wynikającego z tlącej się aktywności choroby (SAW).

Wczesne zastosowanie terapii o wysokiej skuteczności (HETA) ogranicza postęp niepełnosprawności oraz rozwój SAW. Obecnie HETA stanowią podstawę nowoczesnego leczenia stwardnienia rozsianego i są rekomendowane już jako terapia pierwszego wyboru. Ich wdrożenie powinno nastąpić możliwie jak najwcześniej po rozpoznaniu choroby, zwłaszcza u pacjentów z niekorzystnymi czynnikami rokowniczymi.

Natalizumab, stosowany w terapii stwardnienia rozsianego od ponad 20 lat, należy do grupy HETA i wyróżnia się unikalnym mechanizmem działania. Jest humanizowanym przeciwciałem monoklonalnym skierowanym przeciwko podjednostce α4-integryny obecnej na powierzchni leukocytów i blokuje ich migrację do ośrodkowego układu nerwowego.

Natalizumab może być rozważany jako jedna z opcji terapeutycznych u pacjentów z wysoko aktywną postacią stwardnienia rozsianego, zwłaszcza przy obecności niekorzystnych czynników rokowniczych, a także w wybranych sytuacjach klinicznych, takich jak współistnienie określonych chorób przewlekłych, planowanie ciąży lub potrzeba realizacji szczepień ochronnych – każdorazowo po indywidualnej ocenie korzyści i ryzyka.

Wczesne wdrożenie terapii o wysokiej skuteczności, w tym natalizumabu, u odpowiednio dobranych pacjentów może przyczyniać się do lepszej kontroli aktywności choroby i ograniczenia narastania niepełnosprawności.

Natalizumab – pierwszy biorównoważny lek w stwardnieniu rozsianym i jego znaczenie w praktyce klinicznej

Marzena Maciągowska-Terela — 2026-06-30

Stwardnienie rozsiane pozostaje jedną z najczęstszych przewlekłych chorób zapalnych ośrodkowego układu nerwowego, a współczesne strategie terapeutyczne coraz częściej opierają się na wczesnym zastosowaniu terapii wysoko skutecznych (HET, high-efficacy therapies). Wśród nich szczególne miejsce zajmuje natalizumab – przeciwciało monoklonalne o udowodnionej skuteczności w leczeniu wysoko aktywnej postaci stwardnienia rozsianego.

Celem pracy jest przedstawienie znaczenia leków biopodobnych w neurologii, ze szczególnym naciskiem na biopodobny natalizumab (Tyruko®, PB006) jako pierwszy lek biorównoważny w terapii wysoko skutecznej stosowany w stwardnieniu rozsianym. Omówiono podstawy regulacyjne rejestracji leków biorównoważnych, proces rozwoju PB006 oraz dowody równoważności analitycznej, farmakokinetycznej, farmakodynamicznej, klinicznej i immunologicznej względem produktu referencyjnego.

Przedstawiono również aktualne dane dotyczące przestawienia z natalizumabu referencyjnego na lek biopodobny, wskazujące na utrzymanie skuteczności, bezpieczeństwa oraz porównywalnej immunogenności. Szczególną uwagę poświęcono potencjalnej roli biorównoważnego natalizumabu w zwiększaniu dostępności terapii wysoko skutecznych przez optymalizację wykorzystania środków publicznych i poprawę efektywności systemu ochrony zdrowia.

W artykule omówiono także znaczenie dożylnej drogi podania natalizumabu w kontekście przewidywalnej ekspozycji na lek, monitorowania bezpieczeństwa oraz ciągłości opieki nad pacjentem. Wprowadzenie biopodobnego natalizumabu może stanowić istotny krok w kierunku szerszego wdrażania strategii HET, co umożliwi objęcie leczeniem większej liczby pacjentów przy zachowaniu wysokich standardów skuteczności i bezpieczeństwa terapii.

Stratyfikacja ryzyka postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii u chorych na stwardnienie rozsiane leczonych natalizumabem

Marcelina Jeziorko — 2026-06-30

Postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia (PML) to rzadkie, ale poważne powikłanie leczenia immunosupresyjnego i immunomodulującego. Najwyższy odsetek przypadków PML u chorych na stwardnienie rozsiane odnotowuje się wśród leczonych natalizumabem. Jednocześnie wysoka skuteczność tego leku w redukowaniu aktywności rzutowej, radiologicznej i progresji niepełnosprawności wskazuje na jego przydatność w terapii stwardnienia rozsianego, także w strategii wczesnego leczenia terapiami o wysokiej skuteczności. Z tego powodu niezbędne są narzędzia oceny i zarządzania ryzykiem PML u leczonych natalizumabem. Artykuł ten ma na celu scharakteryzowanie PML i omówienie sposobów ograniczenia ryzyka jej wystąpienia wraz z praktycznymi wskazówkami możliwymi do zastosowania w postępowaniu klinicznym.

Nowoczesne narzędzie w ocenie ryzyka postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii u chorych na stwardnienie rozsiane: test ImmunoWell JCV IgG

Kamila Żur-Wyrozumska — 2026-06-30

Wraz z coraz szerszym wykorzystaniem terapii wysokiej skuteczności w leczeniu stwardnienia rozsianego coraz większego znaczenia nabiera monitorowanie bezpieczeństwa terapii, zwłaszcza ryzyka postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii (PML) związanej z leczeniem natalizumabem. Kluczowym elementem stratyfikacji ryzyka pozostaje oznaczanie przeciwciał przeciw wirusowi Johna Cunninghama (JCV). W pracy omówiono aktualne standardy monitorowania JCV oraz rolę nowego testu ImmunoWELL JCV IgG w ocenie ryzyka PML. Dostępne badania wskazują, że test ImmunoWELL JCV charakteryzuje się wysoką czułością i wysoką ujemną wartością predykcyjną, jednak w przebiegu stosowania biologicznego biorównoważnego natalizumabu częściej kwalifikuje pacjentów do wyższych kategorii ryzyka niż dotychczas stosowany test STRATIFY JCV, wykorzystywany dla referencyjnego preparatu natalizumabu. Chociaż różnice między metodami dotyczą głównie niskich i pośrednich wartości indeksu JCV, to interpretacja wyników wymaga ostrożności, ponieważ obecne modele predykcji ryzyka PML zostały opracowane dla testu STRATIFY JCV. Test ImmunoWELL JCV stanowi wartościowe narzędzie wspierające ocenę bezpieczeństwa leczenia natalizumabem, jednak jego wyniki powinny być analizowane w kontekście całokształtu sytuacji klinicznej pacjenta.

Famprydyna w leczeniu objawowym stwardnienia rozsianego: znaczenie dla poprawy chodu i funkcjonowania pacjentów

Przemysław Puz — 2026-06-30

Postęp terapii modyfikujących przebieg stwardnienia rozsianego nie zmniejsza znaczenia leczenia objawowego, ponieważ u wielu chorych utrzymują się deficyty ograniczające codzienne funkcjonowanie. Zaburzenia chodu należą do najważniejszych czynników utraty niezależności, ograniczenia aktywności i pogorszenia jakości życia. Famprydyna o przedłużonym uwalnianiu jest lekiem objawowym wskazanym do poprawy chodu u dorosłych pacjentów ze stwardnieniem rozsianym i niewydolnością ruchową w zakresie EDSS 4–7. Jej działanie wiąże się z blokowaniem kanałów potasowych i zwiększeniem przewodzenia w zdemielinizowanych aksonach. Najbardziej spójne dowody dotyczą poprawy chodzenia na krótkim dystansie oraz postrzeganej przez pacjenta zdolności chodzenia. Dane z badań klinicznych wskazują, że znacząca poprawa chodu może współwystępować z poprawą mobilności, funkcjonowania fizycznego i wybranych miar jakości życia. Odpowiedź jest jednak heterogeniczna, dlatego konieczna jest ocena korzyści po wstępnym okresie terapii i kontynuacja leczenia jedynie u osób osiągających klinicznie istotną poprawę. Famprydyna powinna być stosowana w ramach kompleksowego postępowania obejmującego rehabilitację, leczenie współistniejących objawów i profilaktykę upadków.